اد امه مطلب

به نام خدا

نکاتی در مورد بخش های زبانی و ادبی فارسی اول

« بخش فعل »

همانطور که می دانیم جمله از دو جزء نهاد و گزاره تشکیل می شود که پیام اصلی جمله در قسمت گزاره است و فعل که رکن اصلی یک جمله است در بخش گزاره قرار دارد.

مثال :               مولوی   شاعر قرن 7 است.

                         نهاد           گزاره

فعل در یکی از زمان های گذشته ( ماضی ) ، ال ( مضارع ) و آینده گذشته ( مستقبل ) روی می دهد.

مثال برای زمان گذ شته: هیچگاه زبانش را به دشنام نمی آلود.

مثال برای زمان حال : برای ارتباط با دیگران و بیان مقصود خود از زبان استفاده می کنیم.

مثال برای زمان آینده : دانش آموزان ایرانی در المپیادها خواهند درخشید.

فعل ها از دو جزء ثابت متغیر تشکیل می شوند اگر ما فعل ها را پشت سر هم بیاوریم یعنی صرف کنیم یک جزء را می بینیم که در شش صورت مشترک است که به آن « بن » یا « ستاک » می گویند و جزء دیگری را می بینیم که با توجه به شخص متغیّر است که به آن شناسه می گوییم ، لطفاً به شکل زیر توجه فرمایید :

  فعل            جزءثابت : بن فعل                                 

                 جزءمتغیر: شناسه

رفتم ، رفتی ، رفت ، رفتیم ، رفتید ، رفتند.

در فعل بالا می بینیم که کلمه ی « رفت » که بن فعل است در شش صورت تکرار شده است و جزء دیگر ( م ، ی ،       ، یم ، ید ، ند )

تغییر کرده است به آن شناسه می گویند.

ما دو نوع بن فعل داریم ، بن ماضی و بن مضارع

حال طریقه ی به دست آوردن بن فعل را در جدول زیر نشان می دهم.

توجه : هر کلمه ای که « ن » زائد داشته باشد به شرطی که « ن » را از کلمه برداریم لطمه ای به کلمه وارد نشود آن کلمه مصدر است. مصدرهای بالقوه هستند و زمان را نمی رسانند و در ساخت فعل تبدیل به بالفعل می شوند. مثال : رفتن ، خوردن ، شنیدن

مصدر

بن ماضی

فعل امر

فعل مضارع

رفتن

رفت

برو

رو

خوردن

خورد

بخور

خور

شنیدن

شنید

بشنو

شنو

دیدن

دید

ببین

بین

 

همانطور که مشاهده کردید هر کلمه ای که « ن » زائد داشته باشد مصدر است وقتی بخواهیم بن ماضی آن را به دست بیاوریم « ن » زائد را حذف می کنیم ، هر چه که باقی بماند بن مضارع است.

در فعل های شنیده بودم ، شنیده ام ، خواهم شنید ، می شنیدم جزء مشترک آن « شنید » است که بن ماضی می باشد.

 

 

 

 

 

 

انواع جمله از جهت پیام و مفهوم :

ما از جهت پیام و مفهوم ، چهار جمله داریم که عبارتند از :

خبری ، پرسشی ، امری ، عاطفی

1- جمله ی خبری : جمله ای است که خبری را به ما می رساند و علامت پایانی آن ( . ) نقطه است.

مثال : دیروز محمد مریض شد و به مدرسه نیامد.

2- جمله ی پرسشی : جمله ای است که مفهوم سؤال و پرسش را می رساند و به دو صورت بیان می شود: 1- با کلمات پرسشی   2- بدون کلمات پرسشی

1-2- با کلمات پرسشی : که همراه با کلمات آیا ، چگونه ، چرا ، برای چه ، چه طور و .... می آید.

مثال : چرا لباس گرم نپوشیدی؟

2-2- بدون کلمات پرسشی : که با تغییر لحن و آهنگ سؤال پرسیده می شود.

مثال : دَرسَت را خوب خواندی؟

نکته : علامت پایانی این جمله به شکل علامت سؤال (؟) می باشد.

3- جمله امری : جمله ای دستوری و امری که گاهی با خواهش همراه است و علامت پایانی آن ( . 9 نقطه است.

 مثال 1- کتابت را بردار

مثال 2- لطفاً در را باز کن.

4- جمله عاطفی : جمله ای است که مفهوم تعجب ، آرزو ، تحسین ، دعا ، نفرین و ... را می رساند و علامت پایانی آن تعجب ( ! ) می باشد.

مثال برای جمله ی تعجبی : به به ، چه هوایی !

مثال برای جمله ی آرزو : کاش ، در آزمون فارسی نمره ی خوبی بگیرم !

مثال برای جمله ی تحسین : آفرین بر پیامبران ایزد !

مثال برای جمله ی دعا : سپاس باد یزدان دانا و توانا را !

مثال برای جمله ی نفرین : لعنت بر او !

 

                     گروه آموزشی ادبیات .رستمی

لطفا کلیک کنید